Sildenafil ne kadar etkili? Klinik araştırmalar

Viagra’nın etkinliği nasıl araştırıldı?

Viagra’nın etkinliğine dair temel kanıtlar randomize kontrollü çalışmalardanRandomize kontrollü çalışmaKatılımcıların kurayla ilaç ya da plasebo grubuna ayrıldığı klinik çalışma. Bir ilacın etkisini göstermenin en güvenilir yollarından biridir. gelir. Bu çalışmalarda katılımcılar kurayla ya da Viagra ya da plaseboPlaseboEtken madde içermeyen, gerçek ilaçla aynı görünen tablet. Klinik çalışmalarda ilacın gerçek etkisini ölçmek için karşılaştırma amacıyla kullanılır. alan gruplara ayrılır; çoğu zaman ne katılımcılar ne de araştırmacılar kimin hangi tableti aldığını bilir.

FDA ürün bilgisine göre Viagra, plaseboyla karşılaştırılan 21 kontrollü çalışmada değerlendirilmiş ve bu çalışmaların hepsinde istatistiksel olarak anlamlı iyileşme sağlamıştır. Çalışmalar 6 aya kadar sürmüş, genel iyileşmeyi ölçen çalışmalar 12–24 hafta devam etmiştir.^[1]

Çalışmalarda etkinlik farklı yollarla ölçülmüştür: katılımcıların ereksiyonlarının iyileşip iyileşmediğini bildirdiği genel değerlendirme soruları, ereksiyon işlevini puanlayan anketler ve her cinsel ilişki girişiminin sonucunun kaydedildiği günlükler. Her ölçüm, sonuca farklı bir açıdan bakar.

Dozlara göre sonuçlar nasıl?

Sabit dozlu dört çalışmada katılımcılar 25, 50 ya da 100 mg Viagra veya plasebo almıştır. Ereksiyonunda iyileşme bildirenlerin oranları şöyledir:^[1],[2]

Doz arttıkça iyileşme bildirenlerin oranı da artmıştır; ancak artış 50 mg’dan 100 mg’a geçerken küçülür. Yan etkiler de yüksek dozlarda daha sık görülür. Bu yüzden ürün bilgisi başlangıç için genellikle 50 mg önerir ve dozu etkiye ve yan etkilere göre ayarlamayı hekime bırakır.^[6]

Günlük kayıtlarına dayanan çalışmalarda cinsel ilişki girişimlerinin yaklaşık yüzde 66’sı Viagra ile, yaklaşık yüzde 20’si plaseboyla başarılı olmuştur.^[1] Bu sayı, “kişi iyileşti mi?” sorusundan farklı olarak “denemelerin ne kadarı başarılı oldu?” sorusunu yanıtlar.

Ereksiyon sorununun nedenine göre sonuçlar değişiyor mu?

Evet. Viagra, ereksiyon sorununun farklı nedenlere bağlı olduğu gruplarda ayrı ayrı da çalışılmıştır. FDA ürün bilgisinde bildirilen sonuçlar şöyledir:^[1]

Diyabetli erkeklerde günlüklerdeki başarılı girişim oranı Viagra ile yüzde 48, plaseboyla yüzde 12; omurilik yaralanması olanlarda yüzde 59 ve yüzde 13 olmuştur.^[1] Depresyon, yaş ve etnik köken açısından da etkinlik gösterilmiştir; çalışmalara katılanların yüzde 18’i 65 yaş ve üzerindedir ve bu grupta genel etkinlik gençlerden belirgin biçimde farklı bulunmamıştır.

Farkların nedeni, ilacın çalışma biçimidir. Sildenafil, penisteki damar ve sinirlerin uyarılmaya yanıt verebilmesine dayanır. Sinir ya da damar hasarının daha ağır olduğu durumlarda, örneğin uzun süreli diyabette ya da prostat ameliyatından sonra, ilacın güçlendireceği sinyal de zayıftır.

Etki ne kadar sürede başlıyor ve ne kadar sürüyor?

Etkinin zamanlamasını ölçen çalışmalar, sildenafilin çoğu kişide hızlı etki ettiğini göstermiştir. 50 mg alan 17 erkekte ortanca başlama süresi 27 dakika olmuş, katılımcıların yaklaşık yüzde 71’i 30 dakika içinde yanıt vermiştir.^[3]

Aynı yayındaki ikinci çalışmada 100 mg alan 16 erkekte etkinin alımdan 4 saat sonra da plasebodan farklı olduğu görülmüştür. Ancak 4. saatteki sert ereksiyon süresi, 2. saattekinden belirgin biçimde kısadır.^[3] Bu sonuçların pratik anlamını Viagra’nın etkileri ve etki süresi sayfasında anlattık.

Uzun süreli kullanımda sonuçlar nasıl?

Kontrollü çalışmalar en fazla 6 ay sürmüştür. Daha uzun süreli veriler açık etiketli çalışmalardan gelir. Bir yıl süren açık etiketli bir çalışmada katılımcıların yüzde 88’i Viagra’nın ereksiyonlarını iyileştirdiğini bildirmiştir.^[1]

Açık etiketli çalışmalarda herkes ilacı aldığını bilir ve plasebo grubu yoktur. Ayrıca ilaçtan fayda görmeyen ya da yan etki yaşayanlar çalışmadan erken ayrılabilir. Bu nedenle bu tür sonuçlar, ilacın uzun süre kullanımda da işe yaradığına işaret etse de kontrollü çalışmalar kadar güçlü kanıt sayılmaz.

Çalışmalarda yan etkiler ne sıklıkla görüldü?

Etkinlik kadar güvenlilik de aynı çalışmalarda ölçülmüştür. FDA ürün bilgisinde özetlenen sabit dozlu çalışmalarda en sık görülen yan etki baş ağrısıdır: Viagra alanların yüzde 16–28’inde, plasebo alanların yüzde 7’sinde bildirilmiştir. Yüz kızarması yüzde 10–19 (plasebo yüzde 2), hazımsızlık yüzde 3–17 (plasebo yüzde 2), burun tıkanıklığı yüzde 4–9 (plasebo yüzde 2) oranında görülmüştür.^[1]

Görmede değişiklik, çoğunlukla hafif bir renk tonu biçiminde, 100 mg alanların yüzde 11’inde, plasebo alanların yüzde 1’inde bildirilmiştir. Yan etkilerin sıklığı genellikle dozla birlikte artmıştır.^[1] Bu bulgu, yüksek dozun etkinliği sınırlı ölçüde artırırken yan etkileri belirgin biçimde artırabileceğini gösterir ve dozun neden hekim tarafından ayarlandığını açıklar.

Yan etkilerin ayrıntıları ve hangi belirtilerin acil durum olduğu Viagra’nın etkileri ve etki süresi sayfasında yer alır.

Sildenafil nasıl erektil disfonksiyon ilacı oldu?

Sildenafil başlangıçta erektil disfonksiyon için geliştirilmemiştir. İlaç ilk olarak göğüs ağrısı (anjina) tedavisi için araştırılmış, erken klinik çalışmalarda ereksiyon üzerindeki etkisi fark edilince geliştirme bu yöne çevrilmiştir.^[4] Bu yönelim, ilacın ağızdan alınan ilk PDE5 inhibitörü olarak 1998’de onaylanmasıyla sonuçlanmıştır.

Onayın ardından sildenafil, akciğer damarlarındaki etkisi nedeniyle pulmoner arteriyel hipertansiyon tedavisinde de araştırılmış ve bu kullanım için de ayrı bir ilaç olarak onay almıştır.^[4] Aynı etken maddenin iki farklı hastalıkta kullanılması, ilacın etki ettiği enzimin vücudun farklı bölgelerinde bulunmasından kaynaklanır.

İlk onay sırasında yayımlanan değerlendirmeler, ilacın etkisinin nesnel olarak ölçüldüğü küçük çalışmalara da dayanıyordu. 12 erkekte yapılan çapraz tasarımlı bir çalışmada, penis hacmindeki değişimi ölçen bir yöntemle, sildenafilin dozla artan biçimde ereksiyon süresini uzattığı gösterilmiştir.^[2] Daha sonra yapılan büyük çalışmalar, bu ilk bulguları çok daha fazla katılımcıda doğrulamıştır. Aynı değerlendirmede, radikal prostatektomi geçirmiş erkeklerde iyileşme bildirenlerin oranının sildenafil ile yüzde 43, plaseboyla yüzde 15 olduğu da bildirilmiştir.^[2]

Bu sayıları okurken nelere dikkat edilmeli?

Klinik araştırma sonuçları değerlidir ama bir kişinin yaşayacağı sonucu doğrudan göstermez. Dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:

• Sonuçlar grup ortalamasıdır. Yüzde 74 iyileşme, her kişinin yüzde 74 oranında iyileşeceği değil, katılımcıların yaklaşık dörtte üçünün iyileşme bildirdiği anlamına gelir.
• Plasebo etkisi büyüktür. Plasebo alanların yaklaşık dörtte biri de iyileşme bildirmiştir.^[1] İlacın gerçek katkısı iki grup arasındaki farktır.
• Ölçümler büyük ölçüde katılımcının bildirimine dayanır. Bu, ereksiyon gibi kişisel bir deneyim için kaçınılmazdır ama yoruma açıktır.
• Katılımcılar seçilmiş kişilerdir. Ağır kalp hastalığı olanlar gibi bazı gruplar genellikle çalışmalara alınmaz.

Amerikan Üroloji Derneği kılavuzu, tedavi kararlarının bu tür kanıtların yarar ve riskleriyle birlikte hastayla, mümkünse partneriyle konuşularak verilmesini önerir.^[5] İlacın ne işe yaradığını günlük hayattaki karşılığıyla Viagra ne işe yarar? sayfasında, ilacın geliştirme öyküsünü ise sildenafilin tarihçesine ayrılan sayfada bulabilirsiniz.^[4]