Sildenafilin tarihçesi

Bilimsel temel: nitrik oksitin keşfi

Sildenafilin öyküsü, ilacın kendisinden çok önce, damarların nasıl genişlediğine dair keşiflerle başlar. Göğüs ağrısı tedavisinde kullanılan nitrogliserinin yararı 19. yüzyıldan beri biliniyordu; ancak nasıl etki ettiği yaklaşık yüz yıl boyunca açıklanamamıştı.^[1]

Nobel Komitesi’nin 1998 duyurusuna göre bu bilmece üç aşamada çözüldü. Ferid Murad 1977’de nitrogliserin ve benzeri maddelerin, düz kas hücrelerini gevşeten bir gaz olan nitrik oksitNitrik oksit (NO)Cinsel uyarılmayla sinir uçlarından salınan ve damarları genişleten gaz molekülü. Ereksiyon zincirinin ilk halkasıdır. salgılayarak etki ettiğini gösterdi. Robert Furchgott 1980’de damarların genişlemesi için damar iç yüzeyindeki hücre tabakasının sağlam olması gerektiğini buldu ve bu hücrelerin bir “gevşetici faktör” salgıladığını ileri sürdü. Louis Ignarro ve Furchgott 1986’da, birbirinden bağımsız olarak, bu faktörün nitrik oksit olduğu sonucuna vardı.^[1]

Bu keşifler, ereksiyonun da nitrik oksitle başlayan bir damar genişlemesi süreci olduğunun anlaşılmasını sağladı. Nobel duyurusunda nitrik oksitin, penisin ereksiyon dokusuna giden damarları genişleterek ereksiyonu başlatabildiği ve bu bilginin iktidarsızlığa karşı yeni ilaçların geliştirilmesine çoktan yol açtığı belirtilir.^[1]

Göğüs ağrısı araştırmasından ereksiyon tedavisine

Sildenafil, nitrik oksitin başlattığı sinyalin sonucunu yıkan PDE5 enzimini baskılayan bir madde olarak geliştirildi. İlk hedef, kalp damarlarını genişleterek göğüs ağrısını (anjina) hafifletmekti. Erken klinik çalışmalarda ise ilacın ereksiyon üzerindeki etkisi dikkat çekti ve geliştirme bu yöne çevrildi.^[2]

Bu dönüşüm, ilaç araştırmalarında beklenmedik bir gözlemin yeni bir kullanım alanına dönüşmesinin en bilinen örneklerinden biri olarak anılır. Sildenafil, ağızdan alınan ilk PDE5 inhibitörüPDE5 inhibitörüPDE5 enzimini baskılayan ilaç sınıfı. Sildenafil, tadalafil, vardenafil ve avanafil bu sınıftadır. olarak ereksiyon sorunu tedavisinde yeni bir dönem başlattı.^[2] İlacın nasıl etki ettiği sildenafil nasıl etki eder? sayfasında anlatılmıştır.

1998: onay yılı

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 27 Mart 1998’de Viagra’yı onayladı. FDA’nın duyurusunda ilaç, iktidarsızlığı tedavi eden ağızdan alınan ilk hap olarak tanıtıldı. Duyuruya göre ilaç, toplam 3.000’den fazla erkeğin katıldığı randomize, plasebo kontrollü çalışmalarda test edilmiş ve başvurudan sonra altı aydan kısa bir sürede onaylanmıştı.^[3]

Aynı duyuruda bugün de geçerli olan temel uyarılar yer alıyordu: önerilen dozun 50 mg olduğu ve ilişkiden yaklaşık bir saat önce alınması gerektiği, günde birden fazla kullanılmaması, nitrogliserin gibi organik nitratlarlaNitratGöğüs ağrısı (anjina) tedavisinde kullanılan, damarları genişleten ilaç grubu. Sildenafil ile birlikte kullanılması yasaktır. birlikte kullanıldığında tansiyonun tehlikeli biçimde düşebileceği ve ilacın cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamadığı.^[3]

Avrupa Komisyonu da Viagra’ya Eylül 1998’de Avrupa Birliği genelinde geçerli bir pazarlama izni verdi.^[4] Aynı yılın 12 Ekim’inde nitrik oksitle ilgili keşifler Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü.^[1]

Sınıfın genişlemesi: yeni PDE5 inhibitörleri

Sildenafilin ardından aynı sınıfta başka ilaçlar da geliştirildi. ABD’de vardenafil (Levitra) ve tadalafil (Cialis) 2003’te onay aldı.^[8],[7] Avanafil (Spedra) ise Avrupa Birliği’nde 21 Haziran 2013’te onaylandı.^[9] Bu ilaçlar aynı yolla etki etse de etki süresi, başlama zamanı ve yemekle ilişki bakımından farklılık gösterir; karşılaştırma Viagra, Cialis, Levitra ve Spedra karşılaştırması sayfasındadır.

2005: yeni bir kullanım alanı ve yeni bir uyarı

2005 sildenafil için iki açıdan önemli bir yıl oldu. Birincisi, sildenafil akciğer atardamarlarındaki yüksek basıncın, yani pulmoner arteriyel hipertansiyonunPulmoner arteriyel hipertansiyonAkciğer atardamarlarında basıncın yükselmesiyle seyreden ciddi hastalık. Sildenafil bu hastalıkta Revatio adıyla, farklı dozda kullanılır. tedavisi için Revatio adıyla ayrı bir ilaç olarak onaylandı; Avrupa’daki onay tarihi 28 Ekim 2005’tir.^[5] Bu, aynı etken maddenin farklı bir dozda ve farklı bir hastalıkta kullanılmasıydı. Aradaki fark Viagra ne için kullanılır? sayfasında anlatılmıştır.

İkincisi, FDA aynı yıl PDE5 inhibitörlerinin ürün bilgilerini, görme sinirini etkileyen seyrek bir durum olan NAIONNAIONGöz siniri kan akımının aniden azalmasıyla oluşan görme kaybı. Sildenafil kullananlarda nadir bildirilmiştir; ani görme kaybında ilaç bırakılıp hemen doktora başvurulur. ile ilgili bilgileri içerecek şekilde güncelledi.^[6] Bu güncelleme, bir ilacın onaydan sonra da izlenmeye devam ettiğini ve yeni bilgiler ortaya çıktıkça ürün bilgilerinin değiştirildiğini gösteren bir örnektir.

2013: patentin sona ermesi ve muadiller

Bir ilacın patent koruması sona erdiğinde, başka firmalar aynı etken maddeyi içeren muadil ilaçlarMuadil (eşdeğer) ilaçOrijinal ilaçla aynı etken maddeyi aynı miktar ve formda içeren, biyoeşdeğerliği gösterilmiş ilaç. Jenerik ilaç olarak da adlandırılır. üretebilir. GaBI Online’ın haberine göre Viagra’nın patent koruması İngiltere’de ve birçok Avrupa ülkesinde 21 Haziran 2013’te sona erdi; 24 Haziran 2013’te iki büyük muadil ilaç üreticisi Avrupa’nın birçok ülkesinde sildenafil muadillerini piyasaya sürdüğünü duyurdu.^[10]

Türkiye’de de bugün Viagra’nın çok sayıda ruhsatlı muadili eczanelerde satılmaktadır. Viagra’nın kendisi ise Türkiye’de uzun süredir eczanelerde bulunmaktadır; örneğin TİTCK’nin Nisan 2013 tarihli fiyat listesinde Viagra 100 mg 4 tabletlik kutu 108,82 TL fiyatla yer almıştır.^[12] Muadillerin güncel listesi sildenafil muadilleri sayfasındadır.

2020 ve sonrası: ruhsat sahibinin değişmesi

Viagra Pfizer tarafından geliştirildi. Pfizer’in açıklamasına göre şirketin Upjohn birimi, Kasım 2020’de Mylan ile birleşerek Viatris adlı yeni bir şirketi oluşturdu.^[11] Avrupa İlaç Ajansı kayıtlarında bugün Viagra’nın pazarlama izni sahibi Viatris olarak görünür. Avrupa’da ilacın ağızda dağılan 50 mg’lık bir tablet biçimi de bulunur.^[4]

Ruhsat sahibinin değişmesi, ilacın etken maddesini ya da etkisini değiştirmez; ancak kutu ve tablet üzerindeki bazı yazıların güncellenmesine yol açabilir. Bu nedenle eski ve yeni kutular arasında görünüm farkı olması doğaldır.

Sildenafil tıbba ne kazandırdı?

Sildenafilin onayından önce ereksiyon sorunu için kullanılan tedaviler büyük ölçüde penise yapılan enjeksiyonlar, vakum cihazları ve cerrahi gibi yöntemlerden oluşuyordu. Ağızdan alınan bir ilacın ortaya çıkması, tedaviyi hem hasta hem de hekim açısından çok daha erişilebilir hâle getirdi. Bugün de kılavuzlar ağızdan alınan PDE5 inhibitörlerini ilk basamak tedavi olarak tanımlar.

İlacın etkisi tıp dünyasının ötesine de uzandı. Ereksiyon sorunu, daha önce konuşulması zor ve çoğu zaman gizlenen bir sorunken, ilaçla birlikte açıkça konuşulan bir sağlık konusu hâline geldi. Bu durum, ereksiyon sorunu yaşayan birçok kişinin hekime başvurmasını kolaylaştırdı.

Sildenafilin öyküsü, temel bilim araştırmasının nasıl uygulamaya dönüşebileceğini de gösterir. Nitrik oksitin damar sistemindeki rolüne dair keşifler başlangıçta bir ilacı hedeflemiyordu; ancak bu bilgi, onlarca yıl sonra milyonlarca kişinin kullandığı bir tedavinin temelini oluşturdu.^[1] Aynı etken maddenin daha sonra akciğer tansiyonu tedavisinde kullanılması da, bir ilacın etki mekanizmasının iyi anlaşılmasının yeni kullanım alanlarına kapı açabileceğini gösterir.^[5]

Tarihçe bir bakışta

Viagra’nın bugün ne olduğu ve nasıl kullanıldığı hakkında özet bilgi için Viagra nedir?, ilacın etkinliğini gösteren çalışmalar için sildenafil ne kadar etkili? sayfasına bakabilirsiniz.