Sildenafilin araştırılan diğer kullanım alanları

Kısa cevap: Sildenafil başka hangi hastalıklarda kullanılır?

Sildenafil bugün yalnızca iki kullanım için onaylıdır: Viagra adıyla yetişkin erkeklerde ereksiyon sorunu ve Revatio adıyla pulmoner arteriyel hipertansiyonPulmoner arteriyel hipertansiyonAkciğer atardamarlarında basıncın yükselmesiyle seyreden ciddi hastalık. Sildenafil bu hastalıkta Revatio adıyla, farklı dozda kullanılır. tedavisi.^[5],[4] Sildenafilin etkinliğini gösteren çalışmaları sildenafil ne kadar etkili? sayfasında özetledik; bu yazı, ilacın onaylı kullanımlar dışında araştırıldığı alanlara odaklanır.

Sildenafilin başlangıçta göğüs ağrısı için araştırılıp daha sonra ereksiyon sorunu ve akciğer tansiyonunda kullanılmaya başlanması, araştırmacıların ilacın başka hastalıklardaki olası etkilerini de incelemesine yol açmıştır.^[1] Bu araştırmaların bir kısmı umut verici bulgular, bir kısmı ise beklenmedik riskler ortaya koymuştur.

Neden başka hastalıklarda araştırılıyor?

Sildenafilin etki ettiği PDE5PDE5 (fosfodiesteraz tip 5)Penis dokusunda cGMP adlı molekülü parçalayan enzim. Ereksiyonun sona ermesinde rol oynar. enzimi, vücudun birçok bölgesindeki damar ve dokularda bulunur. Bu enzimin baskılanması damarların gevşemesine ve kan akışının artmasına yol açar.^[6] Bu nedenle kan akışının yetersiz olduğu ya da damarların daraldığı başka hastalıklarda da sildenafilin yararlı olabileceği düşünülmüştür.

Sildenafilin “göğüs ağrısından ereksiyon sorununa, akciğer tansiyonuna ve ötesine” uzanan öyküsü, bilimsel bir derlemenin başlığına da konu olmuştur.^[1] Ancak bir ilacın bir hastalıkta yararlı olabileceğinin düşünülmesi ile bunun kanıtlanması arasında büyük bir fark vardır.

Gebelikte bebeğin gelişme geriliği: Erken durdurulan bir çalışma

Sildenafilin araştırıldığı alanlardan biri, gebelikte bebeğin anne karnında yeterince büyüyememesidir. Bu durumda plasentanın kan akışının yetersiz olduğu düşünülür ve sildenafilin bu akışı artırabileceği varsayılmıştır.

Hollanda’da yapılan ve sonuçları 2020’de yayımlanan randomize kontrollüRandomize kontrollü çalışmaKatılımcıların kurayla ilaç ya da plasebo grubuna ayrıldığı klinik çalışma. Bir ilacın etkisini göstermenin en güvenilir yollarından biridir. bir çalışmaya, ağır ve erken başlangıçlı gelişme geriliği olan 216 gebe kadın katılmıştır. Kadınların yarısına sildenafil, yarısına plaseboPlaseboEtken madde içermeyen, gerçek ilaçla aynı görünen tablet. Klinik çalışmalarda ilacın gerçek etkisini ölçmek için karşılaştırma amacıyla kullanılır. verilmiştir.^[2]

Çalışma, bağımsız güvenlik kurulunun önerisiyle Temmuz 2018’de erken durdurulmuştur. Sonuçlara göre doğum sonrası bebeklerde akciğer tansiyonu sildenafil grubunda 85 bebeğin 16’sında (yüzde 18,8), plasebo grubunda 78 bebeğin 4’ünde (yüzde 5,1) görülmüştür. Sildenafil, bebek ölümü ya da ciddi hastalık riskini azaltmamıştır. Araştırmacılar, sildenafilin yenidoğanlarda akciğer tansiyonu riskini artırabileceği sonucuna varmıştır.^[2]

Bu çalışma, umut verici görünen bir fikrin dikkatli çalışmalarla test edilmesinin neden önemli olduğunu gösteren önemli bir örnektir.

Alzheimer hastalığı: İlişki var, kanıt yok

Bir başka araştırma alanı Alzheimer hastalığıdır. ABD’deki Cleveland Clinic’ten araştırmacılar, 2021’de Nature Aging dergisinde yayımlanan bir çalışmada, bilgisayar yöntemleriyle 1.600’den fazla onaylı ilacı taramış ve sildenafili aday bir ilaç olarak belirlemiştir. Ardından 7 milyondan fazla hastanın verilerini inceleyerek, sildenafil kullananlarda Alzheimer hastalığının kullanmayanlara göre yüzde 69 daha az görüldüğünü bulmuşlardır.^[3]

Ancak araştırmacılar bu bulgunun yalnızca bir ilişki gösterdiğini açıkça belirtmiştir. Sildenafilin Alzheimer hastalığını önlediği ya da tedavi ettiği kanıtlanmamıştır; bunun için randomize klinik çalışmalar gerektiği vurgulanmıştır.^[3]

Bu tür veri tabanı çalışmalarında, ilacı kullananlar ile kullanmayanlar arasında başka farklar da olabilir. Örneğin ereksiyon sorunu için doktora başvuran ve ilaç kullanan kişiler, genel sağlıklarına daha fazla özen gösteren bir grup olabilir. Bu nedenle bir ilişki bulunması, neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmez.

“Araştırılıyor” ile “onaylandı” arasındaki fark nedir?

Bir ilacın belirli bir hastalık için onaylanması, uzun ve kapsamlı bir süreç gerektirir. Bu süreçte ilacın o hastalıkta hem etkili hem de güvenli olduğu, plasebo kontrollü çalışmalarla gösterilmelidir. Revatio’nun onayı da bu tür çalışmalara dayanır; örneğin 277 yetişkin hastanın katıldığı bir çalışmada 12 haftalık tedaviyle 6 dakikalık yürüme mesafesinin plaseboya göre arttığı gösterilmiştir.^[4]

Buna karşılık bir hastalıkta “araştırılan” bir ilaç için henüz bu kanıt yoktur. Araştırma aşamasındaki bulguların bir kısmı daha sonraki çalışmalarda doğrulanır, bir kısmı doğrulanmaz, bir kısmı ise yukarıdaki gebelik çalışmasında olduğu gibi beklenmedik riskler ortaya koyar.

Haberleri nasıl okumalı?

Sildenafille ilgili yeni bir araştırma haberi okuduğunuzda şu sorular yol gösterici olabilir:

• Çalışma insanlarda mı yapıldı? Hayvan ya da laboratuvar çalışmalarının sonuçları insanlarda farklı olabilir.
• Plasebo kontrollü mü? Plasebo grubu olmayan çalışmalar etkinin gerçek olup olmadığını kesin olarak gösteremez.
• Bir ilişki mi, yoksa neden-sonuç mu? Veri tabanı çalışmaları çoğu zaman yalnızca ilişki gösterir.
• Kaç kişi katıldı? Küçük çalışmaların sonuçları şansa bağlı olabilir.
• Araştırmacılar ne diyor? Çoğu araştırmacı, bulgularının sınırlarını ve daha fazla çalışma gerektiğini belirtir.

Onaysız kullanım neden önerilmez?

Bir araştırma haberine dayanarak sildenafili onaylı olmadığı bir amaçla kendi başına kullanmak önerilmez. Bunun nedenleri şunlardır: İlacın o hastalıkta etkili olduğu gösterilmemiştir; uygun doz bilinmemektedir; o hasta grubundaki riskler bilinmeyebilir; ve sildenafilin bilinen riskleri, örneğin nitratlarla tehlikeli etkileşimi, her durumda geçerlidir.^[6]

Merak ettiğiniz bir araştırma varsa, bunu hekiminizle konuşabilirsiniz. Hekiminiz, bulguların sizin durumunuz için ne anlama geldiğini değerlendirebilir.

İlaçların yeni kullanım alanları nasıl ortaya çıkar?

Bir ilacın başlangıçta geliştirildiği amaç dışında yeni bir kullanım alanı bulması, tıpta sık görülen bir durumdur. Bu süreç genellikle şu yollardan biriyle başlar: İlacın etki mekanizmasının başka bir hastalıkta da işe yarayabileceğinin düşünülmesi, ilacı kullanan hastalarda beklenmedik bir yararın gözlenmesi ya da büyük veri tabanlarının taranması.

Sildenafilin kendi öyküsü de bunun bir örneğidir: İlaç göğüs ağrısı için araştırılırken ereksiyon üzerindeki etkisi fark edilmiş, daha sonra akciğer damarlarındaki etkisi nedeniyle pulmoner arteriyel hipertansiyonda da kullanılmaya başlanmıştır.^[1] Ancak bu örneklerin her birinde, yeni kullanım alanı ancak dikkatli ve kontrollü çalışmalarla kanıtlandıktan sonra onaylanmıştır.

Bir araştırma umut verici olduğunda neler olur?

Umut verici bir bulgu ortaya çıktığında, bunun doğrulanması için genellikle aşamalı çalışmalar yapılır. Önce küçük gruplarda güvenlilik ve uygun doz araştırılır, ardından daha büyük gruplarda ilacın etkili olup olmadığı plaseboyla karşılaştırılır. Bu süreç yıllar sürebilir ve birçok aday ilaç bu aşamaların birinde başarısız olur. Alzheimer hastalığıyla ilgili araştırmacıların da randomize klinik çalışma planladığını belirtmesi, bu sürecin bir parçasıdır.^[3]

Bu süreç tamamlanmadan bir ilacın yeni bir hastalıkta kullanılması önerilmez. Gebelik çalışmasının sonucu, iyi niyetle başlanan bir araştırmanın bile beklenmedik riskler ortaya koyabileceğini göstermiştir.^[2]

Sildenafilin onaylı iki kullanım alanında bile dozlar ve kullanım biçimleri birbirinden farklıdır. Örneğin akciğer tansiyonu tedavisinde ilaç günde üç kez düzenli olarak kullanılırken,^[4] ereksiyon sorununda gerektiğinde ve günde en fazla bir kez alınır.^[6] Bu da her yeni kullanım alanı için uygun dozun ayrıca araştırılması gerektiğini gösterir.

Özetle

Sildenafil yalnızca ereksiyon sorunu ve pulmoner arteriyel hipertansiyon için onaylıdır. Başka hastalıklardaki araştırmaların sonuçları karışıktır: Gebelikte bebeğin gelişme geriliğiyle ilgili bir çalışma, yenidoğanlarda akciğer tansiyonu artışı nedeniyle erken durdurulmuş; Alzheimer hastalığıyla ilgili bir araştırma ise bir ilişki bulmuş, ancak neden-sonuç ilişkisi göstermemiştir. Bu araştırmalar, ilacın onaysız amaçlarla kullanılması için bir gerekçe değildir. Revatio’nun ayrıntılarını Revatio: Sildenafilin akciğer hipertansiyonunda kullanımı yazısında, ilacın tarihçesini ise sildenafilin tarihçesi sayfasında bulabilirsiniz.